اضطراب امتحان چیست ؟ و راههای مقابله با آن تعاریف: ساراسون و
دیویدسون اضطراب امتحان را اینگونه تعریف می کنند، اضطراب امتحان نوعی خود
اشتغالی ذهنی است که با خود کم انگاری و تردید در باره توانائیهای خود ، مشخص می
شود و غالبا" به ارزیابی شناختی منفی ، عدم تمرکز حواس ، واکنشهای جسمانی نا
مطلوب و افت عملکرد تحصیلی فرد منجر می گردد. گیودا ولودلو Gida LudLow اضطراب
امتحان را نوعی واکنش ناخوشایند و هیجانی نسبت به موقعیت ارزیابی در مدرسه و کلاس
درس تعریف کرده اند . این حالت هیجانی معمولا" با تنش ، تشویق ، نگرانی ، سردرگمی ،
برانگیختگی سیستم اعصاب خود مختارهمراه است . از نظر کالو KaLow اضطراب امتحان
عبارت است از نگرانی فرد در مورد عملکرد ( انتظار شکست ) استعداد و توانایی خویش به
هنگام امتحان و موقعیتهای ارزیابی . علائم و نشانه های اضطراب امتحان علائم و نشانه
های اضطراب امتحان همانند علائم و نشانه های اضطراب است . با توجه به تحقیقات انجام
شده ، آشفتگی معده ،بهم خوردن ساعتهای خواب و آرامش ، تغییراتی در میل به غذا،
ضعف ، سرگیجه ، تغییر در فشار خون ، میزان نبض و ترشح هورمونهای آدرنالین و نور
آدرنالین در افراد دارای اضطراب امتحان و یا در ایام امتحانات و در نتیجه هنگام امتحان در
افراد مستعد به اضطراب را افزایش می یابد. همچنین درافراددارای اضطراب امتحان
درامتحانات شفاهی،تپش قلب،پریدگی رنگ صورت،لکنت زبان،حرکتهای غیرارادی دست
وپا،تغییرصدا،لرزش بدن وصدا،تغییردمای بدن،خشکی دهان وعرق کردن بارز است.
همچنین اضطراب امتحان باعث ضعف ایمنی بدن می شود . ودر نتیجه در ایام امتحانات
عفونت دستگاه تنفس در دانشجویان و دانش آموزان افزایش می یابد . شیوع اضطراب
امتحان در مورد شیوع سنی و کلاسی اضطراب امتحان باید گفت که با زیاد شدن سن و بالا
رفتن پایه تحصیلی اضطراب امتحان افزایش می یابد و به نظر می رسد اضطراب امتحان بین
سنین 10 تا 11 سالگی شکل گرفته و ثبات پیدا می کند.و تا بزرگسالی ادامه می یابد . به
نظر می رسد دختران بیش از پسران اضطراب امتحان را تجربه می کنند . تفاوتهای جنسیتی
در اضطراب به خوبی با نقش پذیری جنسیتی تبیین می شود . زیرا دردختران ،تشویق به
پذیرش اضطراب و قبول آن به عنوان یک ویژگی زنانه دیده می شود و آن را ویژگی زنانه
ادراک می کنند . و یا به عبارتی دختران یادمی گیرند که به هنگام اضطراب به طور منفعلانه
تسلیم شوند. در حالیکه پسران ،درمورد پذیرش اضطراب دفاعی برخورد کرده ، آن را
تهدیدی برای احساس مردانگی خود به حساب می آورند . پسران می آموزند که با اضطراب
کنار آمده و یا آن را انکار کنندو یا راههایی برای مقابله و تسلط بر آن پیدا کنند. موریز و
همکاران او میزان شیوع اضطراب امتحان را بین 10 تا 30 درصد همه دانش آموزان ذکر کرده
است. سبب شناسی اضطراب امتحان در سبب شناسی اضطراب امتحان می توان نقش
سه عامل شخصیتی ، خانوادگی و آموزشگاهی در ایجاد و شدت اضطراب اشاره کرد. ۱-
عوامل شخصیتی : در بین این عوامل می توان به اضطراب عمومی ، عزت نفس پایین ،
استناد درونی شکستها، خود کفایتی پایین ، الگوی رفتاری تیپ A ( کمال گرا ) هوش
متوسط و کم بودن انگیزه موفقیت اشاره کرد . ۲- عوامل خانوادگی : توجه بیشتر خانواده
ها به وضع درسی بدون توجه به راه ورسم توجه صحیح، چه بسا همین توجه زیاد می تواند
عامل ایجاد اضطراب امتحان شود. بنابراین انتظارات نامعقول و بیش از حد توان افراد ، می
تواند در آنان ایجاد اضطراب کند. طبق اصل پیتر Peter افراد تا حدی که صلاحیت دارند می
توانند از پیشرفتهای اجتماعی بهره جویند. به جز انتظارات بیش از حد والدین ، الگوهای
خشک و غیر قابل انعطاف فرزند پروری ، تنبیه و سرزنش ، عدم ارائه تشویق و تقویت و
وضعیت اجتماعی و اقتصادی پایین نیز در بین عوامل خانوادگی با اضطراب امتحان
همبستگی دارند. ۳- عوامل آموزشگاهی : این عوامل مربوط به محیط مدرسه و دانشگاه و
موقعیت امتحان است که در این رابطه می توان به انتظارات نابجای استاد و معلم ، دروس
و امتحانات مشکل ، مراقبین امتحان ، محدودیت زمانی در جلسه امتحان ، محیط نا مناسب
امتحان و وجود عوامل مزاحم مثل سروصدا ، نور و تهویه نا مناسب اشاره نمود. به نظر می
رسد هنگامی که اضطراب از حد معینی افزایش یابد باعث کاهش عملکرد فرد شود در
حالی که اضطراب خفیف یا مقطعی ممکن است موجب افزایش کار و فعالیت شود.
روشهای درمانی برای کاهش اضطراب امتحان معمولا" عمده شیوه هایی که درسال های
اخیر در مورد درمان اضطراب امتحان بکار برده شده است شیوه های شناختی رفتاری
است . پس به طور خلاصه می توان گفت که برای کاهش اضطراب امتحان از همان شیوه
هایی که برای کاهش اضطراب عمومی استفاده می شود می توان استفاده کرد . از بین
تکنیک های شناختی و رفتاری که برای کاهش اضطراب امتحان استفاده شده است می
توان به موارد زیر اشاره نمود. 1- تن آرامی 2- حساسیت زدایی منظم 3- ایمن سازی در
مقابل استرس 4- آموزش مهارتهای مطالعه 5- مقابله با باورهای غیر عقلانی و غیر منطقی
به شیوه الیس یا بک .
بکنید تا جذاب شه
اصولايكي از دغدغه هاي هر معلمي اين است كه چگونه تدريس كند كه هم دانش آموز
خوب ياد بگيرد و هم خودش از كارش راضي باشد و جذابيت داشته باشد .سعي شده در
اين مقاله با توكل بر خداوند به تعدادي از اين رو ش ها اشاره شود:
1- مشخص كردن هدف: مسلم است كه هر چه دبير در ابتداي درس، هدف از آموزش
درس جديد را به دانش آموز بفهماند يادگيري بهتر صورت مي گيرد.
2- مشخص كردن انتظارات درس : دبير بايد به دانش آموز بگويد من از شما چه انتظاري
دارم.
3- توجه به يادگيري قبلي: اگر دبير به ميزان يادگيري قبلي دانش آموز توجه كند و از آن
ارزيابي كند مي تواند به موفقيت در آن درس زياد خوش بين باشد مخصوصا در درس هاي
پايه مثل رياضي- عربي- علوم- زبان خارجه
4- تناسب بين سرعت آموزش و يادگيري دانش آموز: دبيري كه بخواهد تا پايان سال فقط
كتاب را تمام كرده و از ابتداي درس تا پايان آن با روش سخنراني درس را به پايان برساند به
مرور بين تدريس خود و ميزان يادگيري دانش آموز فاصله را زيادتر مي كند .در اين جا دبير
بايد هر جا احساس كرد يادگيري قسمتي از درس توسط دانش آموز صورت نگرفته به
سرعت به قسمت قبلي بازگردد و تدريس را با روش آسانتر ادامه دهد.
5- مشاركت دانش آموز در تدريس: شركت فعال دانش آموز در تمرين ها و سؤالات و
فعاليت هاي درس باعث افزايش اعتماد به نفس شده و يادگيري را افزايش داده و يادگيري
را در حافظه بلندمدت او تثبيت مي كند.
6- كنترل دائمي پيشرفت دانش آموز: دانش آموزي كه بداند ميزان فعاليت او در
كلاس و منزل از ديد دبير مخفي نيست و دبير نظارت بر او دارد به مرور به يك فرد فعال در
درس تبديل مي شود.
7- تكاليف منزل تحقيقي و كاربردي باشد: درسي كه تكاليف دانش آموز در آن زمينه به
صورت تحقيق و تفحص باشد انجام آن براي يادگيرنده جذابتر است و كار برد آن در زندگي
آينده او بيشتر مي شود بخصوص در عصر حاضر كه تحقيق از اينترنت و كتابخانه ها بسيار
گسترش يافته است.
8- سؤالات درسي و امتحاني متناسب با سطح درك دانش آموز باشد:
اگر دانش آموزي كه احساس مي كند تمرين ها و سؤالات از حد توان ذهني او
خارج نيست اعتماد به نفس او بيشتر شده و آن درس برايش خيلي بااهميت مي شود.
دبيري كه از مطالب تدريس شده سؤال در حد درس و يادگيري دانش آموز مطرح مي كند
يادگيري را در فرد بيشتر افزايش مي دهد تا دبيراني كه براي حساب باز كردن دانش آموز
بر روي درس آنها سؤالاتي بسيار مشكل و پيچيده و گاهي از مطالب تدريس نشده به
دانش آموز در كلاس و امتحان مطرح مي كنند. و اين حالت ايجاد شده، به مرور چهره
نامطلوبي از آن دبير و درس مربوطه در ذهن دانش آموز ايجاد مي كند.
روزنامه کیهان ۱۴/۲/۸۷